Guajira to termin odnoszący się do kobiety z regionu Guajira na Kubie, ale w kontekście tej piosenki, a także w kulturze kubańskiej, często oznacza po prostu wieśniaczkę lub kobietę z prowincji.
Słowo to jest kluczowe dla tytułu i refrenu piosenki, nadając jej autentyczny kubański charakter i odwołując się do prostoty i piękna wiejskiego życia. Jest to słowo, które od razu kojarzy się z Kubą i jej folklorem.
„Guantanamera” Celii Cruz, kubańskiej artystki, opiera się na prostych obrazach i bardzo osobistych słowach. Powtarzany refren „Guantanamera, guajira guantanamera” [Guantanamera, wieśniaczka z Guantánamo] brzmi jak zwrot do konkretnej kobiety lub osoby związanej z tym miejscem. Podmiot mówi: „Yo soy un hombre sincero” [Jestem szczerym człowiekiem] i dodaje, że pochodzi z ziemi, „donde crece la palma” [gdzie rosną palmy]. Zanim umrze, chce „cantar mis versos del alma” [śpiewać swoje wiersze z duszy]. To bezpośrednia deklaracja: lepiej powiedzieć własne słowa teraz, niż zostawić je niewypowiedziane.
Najmilszy obraz pojawia się w wersach „Cultivo una rosa blanca / En junio como en enero” [Hoduję białą różę / W czerwcu i w styczniu]. Ta róża jest dla „amigo sincero / Que me da su mano franca” [szczerego przyjaciela, który podaje mi otwartą dłoń], więc chodzi o przyjaźń, zaufanie i gotowość do odwzajemnienia dobra niezależnie od pory roku. Później wiersz zmienia kolory: „Mi verso es de un verde claro / Y de un carmín encendido” [Mój wiersz jest jasnozielony / I intensywnie karminowy]. Zaraz potem staje się „un ciervo herido / Que busca en el monte amparo” [ranionym jeleniem, który szuka schronienia w górach]. To piękny, trochę zaskakujący skręt: słowa są jednocześnie kolorowe i bezbronne, jak zwierzę uciekające w góry po pomoc.